Thuế Quan Mỹ Leo Thang: Cú Sốc Cho Vận Tải Hàng Không Châu Phi Và Phép Thử Cho Hiệp Định AfCFTA

Đợt tăng thuế quan gần đây của Hoa Kỳ đang tạo ra những làn sóng chấn động lan xa hơn nhiều so với Trung Quốc - mục tiêu được tuyên bố ban đầu. Những tác động này đang đánh trực diện vào lĩnh vực vận tải hàng hóa hàng không (airfreight) của Châu Phi, vốn được xem là huyết mạch quan trọng cho các mặt hàng xuất khẩu giá trị cao và các chuỗi cung ứng tức thời (just-in-time).

Tác Động Tức Thời: Áp Lực Cạnh Tranh Đè Nặng

Đối với các nhà xuất khẩu Châu Phi, tác động ban đầu là tiêu cực một cách rõ rệt. Các sản phẩm tươi sống như hoa tươi Kenya, rau quả Senegal, cũng như các linh kiện điện tử và phụ tùng thay thế xuất sang Hoa Kỳ đang chứng kiến khả năng cạnh tranh về giá bị xói mòn gần như chỉ sau một đêm.

Theo ông Malang Diop, một chuyên gia tư vấn logistics và vận tải hàng không chuyên về thị trường Châu Phi, cú sốc bên ngoài này đã phơi bày một điểm yếu mang tính cấu trúc: sự phụ thuộc của Châu Phi vào các thị trường ngoài lục địa. Tuy nhiên, ông lập luận rằng Khu vực Thương mại Tự do Lục địa Châu Phi (AfCFTA) có thể đóng vai trò như một bộ đệm ổn định. Bằng cách kích cầu nội khối và giảm sự phụ thuộc vào các điểm đến ngoài Châu Phi, AfCFTA mở ra quyền truy cập vào một thị trường 1,3 tỷ người tiêu dùng.

Ông Diop giải thích: “Vận tải hàng không nội khối Châu Phi đối với hàng hóa giá trị cao có thể tăng trưởng đáng kể, miễn là chúng ta thấy được sự cải thiện về cơ sở hạ tầng, hiện đại hóa sân bay và trung tâm hàng hóa, cũng như phát triển các nền tảng logistics chuyên biệt cho dược phẩm, sản phẩm công nghệ cao và hàng dễ hỏng.”

Tự do hóa vận tải hàng không là một yếu tố then chốt. Việc đẩy nhanh thực hiện Tuyên bố Yamoussoukro và loại bỏ các hạn chế về thương quyền 5 (fifth freedom) trong lục địa sẽ cải thiện đáng kể khả năng kết nối và hiệu suất sử dụng.

Cú Sốc Bên Ngoài: Chất Xúc Tác Cho Cải Cách

Ngoài sự gián đoạn trước mắt, ông Diop nhìn nhận việc tăng thuế quan như một chất xúc tác tiềm năng. “Các cú sốc bên ngoài bộc lộ sự tổn thương của các sự phụ thuộc logistics hiện hữu. Điều này tạo ra một cơ hội chính trị”, ông nói và chỉ ra nhu cầu cấp thiết phải cải cách và sắp xếp lại các ưu tiên hướng tới khả năng phục hồi của lục địa.

Trong bối cảnh đang thay đổi này, Ethiopia nổi lên như một bên hưởng lợi tiềm năng. Ethiopian Airlines đang vận hành trung tâm hàng hóa hiệu quả nhất Châu Phi, phục vụ hơn 130 điểm đến.

Thực Tế Của Nhà Xuất Khẩu: Biên Lợi Nhuận Và Sự Bất Ổn

Tuy nhiên, trên thực tế, các nhà xuất khẩu tập trung vào thị trường Mỹ đang đối mặt với một thực tại khắc nghiệt hơn nhiều. Ông Serigne Cheikh, giảng viên tại trung tâm đào tạo Kebemer gần Dakar và là chủ sở hữu công ty ELJEFE, mô tả sự suy giảm nghiêm trọng trong điều kiện kinh doanh.

Ông Cheikh giải thích: “Quyết định này đã ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường của chúng tôi. Chi phí vận chuyển đã tăng đáng kể. Tôi từng vận chuyển thông qua các đơn hàng gom, nhưng giờ đây nó trở nên cực kỳ đắt đỏ.”

Phân tích các con số, ông Cheikh ước tính tổng chi phí logistics (bao gồm cước phí, bảo hiểm và thuế) đã tăng từ 0,30 - 0,50 USD/kg. Đối với các sản phẩm vốn đã có biên lợi nhuận mỏng và chịu sự cạnh tranh gay gắt từ Mỹ Latinh, mức tăng này là rào cản quá lớn.

Ông nói: “Về mặt thực tế, giá FOB của chúng tôi phải hấp thụ cú sốc này, nếu không giá cuối cùng tại Mỹ sẽ trở nên kém cạnh tranh.”

Các nhà xuất khẩu đang đứng trước tình thế tiến thoái lưỡng nan: cắt giảm biên lợi nhuận từ 15 đến 20% hoặc tăng giá và có nguy cơ mất hợp đồng.

Đối với những đơn hàng có biên lợi nhuận thấp nhất, việc hủy đơn đã bắt đầu xảy ra. Ông Cheikh kể lại: “Một khách hàng nói với chúng tôi rằng họ thà bán lỗ tại địa phương còn hơn mạo hiểm với chi phí vận chuyển hàng không và rủi ro hàng không bán được.”

Ngoài tác động tài chính, sự không chắc chắn đã trở thành một trở ngại lớn. Khách hàng gặp khó khăn trong việc tính toán chi phí dỡ hàng cuối cùng (landed costs) theo chế độ thuế quan mới.

Ông Cheikh lưu ý: “Một máy bay chở hàng cần phải đầy tải mới có lãi. Khách hàng do dự khiến việc lập kế hoạch trở nên cực kỳ khó khăn và làm tăng nguy cơ các chuyến bay khởi hành khi còn trống một nửa.”

Phản Ứng Vận Hành Và Giải Pháp Thực Tiễn

Để giảm thiểu những thách thức này, các nhà khai thác logistics hàng không đang triển khai các giải pháp chiến thuật. Bà Kiné Ndiaye, một chuyên gia logistics hàng không, xác định việc gom hàng (consolidation) là đòn bẩy chính.

Bà giải thích: “Thay vì vận chuyển các pallet riêng lẻ nhỏ, chúng tôi gom hàng cho nhiều khách hàng đi cùng một điểm đến.”

Cách tiếp cận này cho phép đàm phán mức giá ưu đãi với các hãng hàng không và phân bổ chi phí cố định trên khối lượng lớn hơn.

Bà Ndiaye cũng ủng hộ việc đổi mới mang tính cấu trúc hơn, đề xuất phát triển một nền tảng kỹ thuật số minh bạch cho phép mô phỏng tổng chi phí vận chuyển theo thời gian thực. 

Bà nói: “Việc loại bỏ sự không chắc chắn cho phép các nhà xuất khẩu đưa ra quyết định sáng suốt và khôi phục niềm tin.”

Bà cũng kêu gọi quan hệ đối tác chặt chẽ hơn với cơ quan hải quan, bao gồm các làn xanh (green lanes) và hệ thống thông quan trước. Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu "Made in Africa" như một nhãn hiệu cao cấp cũng được nhấn mạnh để biện minh cho mức giá cao hơn.

Kết Luận

Việc tăng thuế quan của Mỹ là một sự gián đoạn ngắn hạn rõ ràng đối với vận tải hàng không Châu Phi. Tuy nhiên, nếu được tận dụng hiệu quả, AfCFTA và sự đổi mới trong vận hành có thể giúp giảm bớt sự phơi nhiễm của Châu Phi trước các thay đổi chính sách thương mại bên ngoài, biến thách thức hiện tại thành động lực cho một hệ sinh thái vận tải hàng không tự chủ và kiên cường hơn.

Xem thêm:

• Dự Báo Thị Trường Logistics Toàn Cầu 2026: 5 Xu Hướng Chính Theo Phương Thức Vận Tải
• Cập nhật thị trường vận tải và logistics quốc tế Tuần 5/2026 | Phaata
• WorldACD: Thị Trường Hàng Hóa Hàng Không Toàn Cầu Ổn Định Trước Tết Nguyên Đán
• Maersk Tiếp Quản Hai Cảng Cửa Ngõ Tại Kênh Đào Panama Sau Phán Quyết Của Tòa Án
• Cảng Savannah Khép Lại Năm 2025 Với Sản Lượng Cao Thứ Hai Lịch Sử
• COSCO cập nhật lịch tàu Việt Nam-Bắc Mỹ trong Tháng 2-2026
• COSCO cập nhật lịch tàu Việt Nam-Châu Âu trong Tháng 2-2026
• SITC cập nhật lịch tàu Việt Nam-Châu Á trong Tháng 2-2026
• Cập nhật thị trường vận tải và logistics quốc tế Tuần 4/2026 | Phaata
• Cảng Singapore Năm 2025: Thiết Lập Kỷ Lục Kép Về Sản lượng Container Và Cung Ứng Nhiên Liệu
• Ngành Logistics Ấn Độ Kỳ Vọng Sự Ổn Định Chính Sách Và Cú Hích Hạ Tầng Năm 2026
• CNC Nâng Cấp Dịch Vụ JTX: Kết Nối Trực Tiếp Đến Sihanoukville Và Tối Ưu Trung Chuyển Qua Vũng Tàu
• Oman Và DP World Thúc Đẩy Giai Đoạn 1 Đặc Khu Kinh Tế Al-Rawdah: Định Hình Cửa Ngõ Logistics Chiến Lược Mới
• DHL Global Forwarding Ra Mắt Dịch Vụ Đa Phương Thức 'Truck-Air': Cầu Nối Mới Cho Tuyến Á - Âu

Nguồn: Phaata.com (Theo Air Cargo Week)

Phaata - Sàn giao dịch logistics quốc tế đầu tiên Việt Nam

► Tìm Cước vận chuyển & Công ty logsitics tốt hơn!